[SWM: Το παρακάτω απόσπασμα είναι από σειρά άρθρων που είχε παραχωρήσει η Ελένη Αυλωνίτου στο swimming.gr το 2006. Παρότι έχουν περάσει 15 χρόνια από τότε παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ.
Ποια είναι όμως η Ελένη Αυλωνίτου;
Αν απαντήσουν οι νεότεροι της πισίνας μάλλον θα πουν: Πρώην βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ. Αν οι κάπως πιο παλιοί στον αθλητισμό θα πουν: Ερευνήτρια για 25 χρόνια στο Εθνικό Κέντρο Αθλητικών Ερευνών στο Ολυμπιακό Στάδιο. Κι αν απαντήσουν οι ακόμα πιο παλιοί… Πρωταθλήτρια και ρεκορντγούμαν κολύμβησης με πολλές συμμετοχές σε μεγάλες διεθνείς διοργανώσεις και στους Ολυμπιακούς του 1972 στο Μόναχο].

Παρά την αφθονία και ποικιλία φαγητού στις αναπτυγμένες χώρες, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις που τα συμπληρώματα βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων χρειάζονται. Πολλές από τις περιπτώσεις αυτές είναι παθολογικές, άλλες οφείλονται σε ειδικές ανάγκες του ατόμου λόγω αυξημένης σωματικής δραστηριότητας ενώ κάποιες οφείλονται απλά σε κακές συνήθειες φαγητού.

Θα παρατηρήσετε όμως ότι πέρα από τις βιταμίνες, τα μέταλλα και τα ιχνοστοιχεία, διαφημίζονται συμπληρώματα που περιέχουν αντιοξειδωτικά, φυτικές ίνες, προβιωτικά, δυναμωτικά, καθώς και ουσίες που αδυνατίζουν, που καίνε τα λίπη, που κτίζουν μυϊκή μάζα. Τι είναι όλα αυτά τα πράγματα που κυκλοφορούν κάτω από το ίδιο όνομα των συμπληρωμάτων διατροφής;

[Κατ’ αρχάς δεν είναι ουσίες που επιβάλλεται να παίρνει κανείς από την τροφή του]

Μπορούν να διακριθούν σε τρεις κατηγορίες:

Α. Στην πρώτη κατηγορία έχουμε ουσίες που περιλαμβάνονται σε κάποια τρόφιμα και που έχει διαπιστωθεί ή εικάζεται με κάποια επιστημονική βάση ότι ωφελούν εκείνους που τα καταναλώνουν. Το κόκκινο κρασί και το πράσινο τσάι περιέχουν φλαβονοειδή. Τα φλαβονοειδή είναι αντιοξειδωτικά, δηλαδή εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες  που δημιουργούνται  κατά τον μεταβολισμό. Οι ελεύθερες ρίζες θεωρούνται υπεύθυνες για εκφυλιστικές παθήσεις, καρκίνους και καρδιοπάθειες. Διαπιστώνεται ότι λαοί που καταναλώνουν κόκκινο κρασί και πράσινο τσάι έχουν σχετικά λιγότερα περιστατικά των ασθενειών αυτών. Μπορεί κανείς να αρχίσει λοιπόν να πίνει προληπτικά κόκκινο κρασί και πράσινο τσάι ή αν δεν είναι φίλος, μπορεί να καταναλώνει σκευάσματα που περιέχουν φλαβονοειδή. Ο καρκίνος και οι καρδιοπάθειες όμως δεν προέρχονται από την έλλειψη φλαβονοειδών, με τον τρόπο που το μπέρι-μπέρι προέρχεται ευθέως και αποκλειστικά από την έλλειψη βιταμίνης Β1. Τα φλαβονοειδή δεν είναι φάρμακα, αφού δε θεραπεύουν καμία πάθηση. Είναι συμπληρώματα διατροφής που είναι ενδεχομένως ωφέλιμα, αλλά δεν είναι βιολογικά απαραίτητα, με τον τρόπο που είναι βιολογικά απαραίτητες οι βιταμίνες, τα μέταλλα και τα ιχνοστοιχεία. Ανάλογα ισχύουν για φυτικές ίνες και προβιωτικά.

[Αν χορηγηθούν σε περίσσεια δεν αξιοποιούνται από τον οργανισμό]

Β. Στη δεύτερη κατηγορία έχουμε ουσίες που παρασκευάζει φυσιολογικά ο οργανισμός και που έχουν σημαντικές λειτουργίες, που βρίσκονται σε κάποια τρόφιμα, αλλά που αν χορηγηθούν σε περίσσεια δεν αξιοποιούνται από τον οργανισμό. Παράδειγμα είναι η καρνιτίνη, που τη συνθέτει ο οργανισμός, που βρίσκεται στο κρέας και που μετέχει στον μηχανισμό της μεταφοράς των λιπών για καύση. Αυτός ο ρόλος της καρνιτίνης δημιουργεί την εντύπωση ότι αν δώσουμε στον οργανισμό καρνιτίνη ως συμπλήρωμα διατροφής, διευκολύνουμε την καύση λιπών και αυξάνουμε την παραγωγή ενέργειας. Πειραματικά αποτελέσματα έχουν αποδείξει ότι η χορήγηση καρνιτίνης δεν έχει κανένα απολύτως αποτέλεσμα στην καύση των λιπών του οργανισμού, εκτός αν ο λήπτης έχει μειωμένη παραγωγή καρνιτίνης ή είναι χορτοφάγος. Επειδή όμως η άσκοπη κατανάλωση καρνιτίνης έχει εξαιρετικά ευνοϊκά οικονομικά αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις που την εμπορεύονται, παραμένει ένα ευρύτατα διαδεδομένο και αναποτελεσματικό συμπλήρωμα διατροφής.

[συχνά προστίθενται στα συμπληρώματα διατροφής, χωρίς να αναφέρονται στην συσκευασία]

Γ. Στην τρίτη κατηγορία έχουμε ουσίες που δεν υπάρχουν σε κανένα τρόφιμο και που είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για ντόπινγκ – αναβολικά, ορμόνες, διεγερτικά. Αυτά συχνά προστίθενται στα υπόλοιπα συστατικά των συμπληρωμάτων διατροφής, χωρίς να αναφέρονται στην συσκευασία, για να δώσουν στο χρήστη μία άμεση αίσθηση δυναμώματος…


Βοτάνια…

Συχνά βλέπουμε διάφορα συμπληρώματα διατροφής να διαφημίζονται ότι περιέχουν φυσικά συστατικά. Αυτό θεωρείται από πολλούς ότι υποδηλώνει μία ανώτερη ποιότητα αυτών των σκευασμάτων. Στην πραγματικότητα η φυσική, δηλαδή φυτική, προέλευση των σχετικών συστατικών απλά αυξάνει το μπέρδεμα για την πραγματική σύσταση του σκευάσματος.

Με τη σημερινή τεχνολογία οι συνθετικές βιταμίνες έχουν ακριβώς την ίδια σύνθεση με τις φυσικές. Τα συνθετικά προϊόντα περιέχουν μονάχα τα συστατικά που έβαλε μέσα ο κατασκευαστής τους –  δύο, πέντε, εικοσιπέντε. Αντίθετα τα φυτικά σκευάσματα περιέχουν εκατοντάδες ή χιλιάδες συστατικά, που τα έβαλε εκεί η φύση. Το γεγονός ότι τα συστατικά αυτά προέρχονται από τη φύση δε σημαίνει ότι είναι πάντα καλό να καταλήγουν στον οργανισμό μας. Τα διάφορα φαρμακευτικά βότανα περιέχουν δραστικές ουσίες που είναι φάρμακα. Χρησιμεύουν στον οργανισμό μονάχα όταν τα χρειάζεται και τότε μόνο στη κατάλληλη δοσολογία. Για παράδειγμα το δίκταμο ανεβάζει την πίεση. Αυτό μπορεί να είναι αβλαβές ή και ωφέλιμο για κάποιους σε μικρές δόσεις, μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνο για έναν υπερτασικό.

Στα συμπληρώματα διατροφής έχει τεράστια σημασία η γνώση της σύστασης με ακρίβεια, γιατί αλλιώς κανείς δεν μπορεί να ξέρει σε ποιον χρησιμεύει ένα σκεύασμα και σε ποια δόση. Ελάχιστες είναι οι ουσίες που μπορούν να καταναλώνονται άφοβα σε οποιαδήποτε ποσότητα.

[Μπορεί η έλλειψη βιταμινών να προκαλεί ασθένειες, αλλά και η υπερβολική συγκέντρωση ορισμένων βιταμινών στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει τοξικές αντιδράσεις ]

Τα περισσότερα μέταλλα και ιχνοστοιχεία σε μεγάλες ποσότητες είναι επίσης τοξικά. Τα πολυβιταμινούχα σκευάσματα είναι σχεδιασμένα για το μέσο άνθρωπο με μέσες διατροφικές συνήθειες, αλλά αν αυτός ο μέσος άνθρωπος θεωρήσει ότι μπορεί να καταναλώνει όλα αυτά τα πράγματα σε οποιαδήποτε ποσότητα, τότε θα καταλήξει να υποβαθμίζει την υγεία του αντί να την αναβαθμίζει.

Το χειρότερο όμως πρόβλημα με τη σύσταση των συμπληρωμάτων διατροφής είναι ότι συχνά περιέχουν επίτηδες φαρμακευτικές ουσίες ντόπινγκ που δεν αναγράφονται στην συσκευασία.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι μεν διεγερτικές ουσίες κάνουν τον καταναλωτή αυτών των σκευασμάτων να νοιώθει ότι πετάει, ενώ τα αναβολικά μειώνουν το σωματικό λίπος και αυξάνουν τη μυϊκή δύναμη. Έτσι ο αδαής και ανενημέρωτος καταναλωτής νομίζει ότι βρήκε τις θαυματουργές “βιταμίνες” που τον βοηθάνε να ανταπεξέλθει στους ρυθμούς και στις πιέσεις της σύγχρονης ζωής, ενώ στην πραγματικότητα συχνά παίρνει επικίνδυνα φάρμακα σε ανεξέλεγκτες δόσεις χωρίς να έχει συμβουλευτεί γιατρό.

Δίπλα σε αυτήν την καθαρή απάτη, τα “φτιαγμένα” συμπληρώματα διατροφής απευθύνονται και σε ένα συνεχώς διευρυνόμενο κύκλο μυημένων, που ξέρουν ότι παίρνουν κάτι, δε θα μπορούσαν πιθανών ούτε να το προφέρουν ακόμα κι αν το έγραφε το κουτί, …νομίζουν όμως ότι πρόκειται για μεγάλη μαγκιά.

Τα κίνητρα των ανθρώπων – κυρίως νέων – που ντοπάρονται ενώ δε διεκδικούν μετάλλια είναι ποικίλα. Μερικοί έχουν πρόβλημα με το σώμα τους και θέλουν να το αλλάξουν, άλλοι έχουν υπάρξει θύματα φυσικής βίας και θεωρούν ότι κτίζοντας μυώδες σώμα αυτοπροστατεύονται, άλλοι πάλι ελκύονται από συμπεριφορές υψηλού ρίσκου.

Οι επαγγελματίες αθλητές υψηλού επιπέδου είναι συνήθως πολύ πιο προσεκτικοί από τα παιδιά της γειτονιάς στη χρήση αυτών των ουσιών, αφού πρέπει να αντιμετωπίσουν και τους ελέγχους ντόπινγκ.

Στα γυμναστήρια της γειτονιάς όμως γίνεται ο χαμός.